Диндә наданнар күп

– Нурулла хәзрәт, бүгенге мөселманнар ике төргә бүленә: беренчесе – академик белем алган кешеләр, икенчесе – әби-бабайлардан күреп-ишетеп өйрәнгән динне тотучылар. Без күбрәк шул әби-бабайлар үрнәгендә тәрбияләнәбез түгелме?

– Мәҗлес уздырганда андый кешеләр күбрәк, халык алар белән тыгыз элемтәдә тора. Гади халыкка күп нәрсә кирәкми, аның белем аласы килми, ул мулла-абыстай чакырып аш уздырдым дип әйтергә генә тели. Хәзрәт сәгать ярым вәгазь сөйләп, берничә минут Коръән укыса: «Бигрәк надан мулла килде, берни эшләми китте», – диячәк, сине яратмаячак. Ә бит син сәгать ярым белем бирдең һәм бу күпкә кадерле! Буыннар алышынмыйча ниндидер нәтиҗәгә ирешү авыр. Әлегә нәкъ менә буыннар алышу бара.

– Хәзрәт, табынга куелган кыяр-помидорга да закуска дип бәйләнеп утыру, хәрәм ризык санау артык түгелме? Болай дәвам итсә, халыкны диннән биздерәбезме?

– Кыяр-помидорга килгәндә, һәммәсе дә хәләл ризык. Кемдер аны закуска урынына күргән икән, аның проблемасы. Йомырка да, нинди генә тавык салса да, хәләл санала. Тик хәзер шундый төркем кешеләр барлыкка килде: тавыкка чиста, химикатсыз азык ашатсаң гына йомыркасы хәләл була, диләр. Болай уйласак, авыл йомыркасы хәрәмгә әйләнәчәк, чөнки тавык анда иректә йөри.

– Бүгенге заман мөселманы кем ул?

– Тормышын пычрактан, хәрәмнән чистартырга тырышкан, шуңа омтылган гап-гади кеше. Үзен нәрсәдәндер тыя икән, моны изге ният белән эшли. Ачу белән карарга кирәкми, аңа болай да икеләтә авыр, чөнки фани дөнья кануннарыннан тыш, Аллаһы Тәгалә хөкем­нәрен дә үтәргә кирәк.

– Элек әби-бабайларның намаз укыганын, ураза тотканын берәү дә белмәгән, алар бу хакта кычкырып йөрмәгән. Хәзер барлык гыйбадәтләрен бөтен дөньяга чәчәләр. Нишләп дин күңелдә түгел, ә тышкы кыяфәттә?

– Дин күңелдә генә булып кала да алмый. Калебтә икән, тышкы кыяфәткә дә, эш-гамәлләргә дә чыга. Яулык бәйләмисең, намаз укымыйсың, хәрәм ашыйсың икән, Аллаһ ничек йөрәктә була ала инде? Элек әби-бабайлар намаз укыганын күрсәтә алмаган, чөнки совет чоры иде. Хәзер исә гыйбадәттәге кешедән гаеп эзләргә кирәкми. Проблема башкада: син дин юлындагы бәндәнең дөрес эшләгәнен аңлыйсың, ләкин үзең аның артыннан иярә алмыйсың. Моны күреп, күңелеңдә оят, көнчелек уяна. Боларны син аны тәнкыйтьләп кенә җиңәсең.

– Дини яшьләр арасында да аерылышучылар күп булуны ничек аңлатыр идегез?

– Яшьләр исламны кабул итеп, аның кагыйдәләрен үтәп яшиләр, тик ул әле аларның күңеленә кереп бетмәгән була. Яулык бәйләгән мөселман кызлары да калебләре белән гади туташтан аерылмый, гаиләдә идарә итәргә омтылалар.

– Руска кияүгә чыгып, христиан динен кабул иткән, балаларын чукындырган хатыннар бар. Аларны аклап буламы?

– Бу – аларның күңел халәте, яннарындагы кешеләр тәэсире. Алар динне белеп сөйләмиләр, гадел карамыйлар. Юкса, һәр динне алга салып анализларлар иде.