Яңа буын фермерлык

Бүгенге көндә районның 56 крестьян-фермер хуҗалыгы авыл хуҗалыгы җирләренең гомуми мәйданының 15 процентын тәшкил иткән җирләрне эшкәртә. Бу гаять зур җаваплылык һәм тырыш хезмәт.

Әмма Дамир Идиятуллин хуҗалыгындагы саннар үзенең нәтиҗәлелеге белән тагын да ныграк гаҗәпләндерә. Анда 2,5 мең гектардан артык җир бар. Чагыштыру өчен, бу элеккеге Тәпәреш авылы бригадасы кырларының бөтен мәйданына (2463 га) туры килә, анда совет чорында 200дән артык кеше хезмәт куйган. Бүген шушы ук мәйданны нибары 10-12 кешедән торган команда уңышлы эшкәртә, аларның штаты сезонга карап үзгәрә. 2022 елда гына да хуҗалык 5 мең тонна ашлык җитештергән. Чагыштыру өчен, бу продукция 50 мең кешене ел буе икмәк белән тәэмин итү өчен җитәрлек. Әгәр фермадагы сөт һәм ит продукциясен дә исәпкә алсак, әлеге хуҗалык азык-төлек белән тәэмин иткән кешеләрнең гомуми саны 100 меңгә җитә.

Нәтиҗәлелекнең сере кул хезмәте куллануда түгел, ә акыллы карарлар кабул итүдә.

– Миндә фермерлыкны уңышлы алып бару өчен кирәк булган бөтен техника бар, – ди Дамир Идиятуллин.

Уңышны эшкәртү процессларын автоматлаштыру төп элемент булган. Ашлык чистарту комплексы ачу ике мөһим проблеманы берьюлы хәл иткән. Күп санлы эшче кулларга бәйлелек кимегән. Элек иген  эшкәртү тоткарлану аркасында хуҗалык һәр басудан 10 тоннага кадәр ашлык югалткан. Ашлык чистарту комплексын гамәлгә кертү, технологияләрне турыдан-туры чиста табышка әйләндереп, бу мәсьәләне хәл итәргә мөмкинлек биргән.

Хуҗалыкта игеннәрне үлчәү мөмкинлеге исә логистикада һәм продукцияне исәпкә алуда иң мөһим стратегик звенога әверелә. КФХ башлыгы ассызыклаганча, бу кырыс чынбарлыкка бәйле кискен ихтыяҗ.

Дамир Сәгыйтьҗан улы 2022 елда булган бер очракны искә алып, «Мин ул вакытта 11 машина иген төяп җибәрдем. Исәп килгәч, авырлыктагы аерма нәкъ 11 тонна тәшкил итте. Күз алдына китерәсезме? Бер машина ашлык юлда «юкка чыккан», ди.

Мондый финанс югалтуларга юл куймас өчен фермер заманча үлчәү алган.

– Хәзер бездә электрон үлчәүләр тора. 80 тоннага кадәр фураларны платформага кертеп, үлчәп карый алам. Хәзер безне беркем дә алдый алмый – барысы да даруханәдәге төгәллек белән үлчәп, язып алына. Әлегә районда мондый техника миндә һәм «Агли» җәмгыятендә генә бар. Үлчәү комплексын урнаштыру хәлиткеч мәл булды: ул хуҗалыкка продукция әйләнешен тулысынча контрольдә тотарга, һәр йөкнең исәбен белергә һәм бизнесны намуссыз арадашчылардан сакларга мөмкинлек бирде. Хәзер үстерелгән уңышның һәр тоннасы, басудан алып соңгы сатып алучыга кадәр, исәпкә алына һәм саклана, – ди ул.

Терлекчелектә дә заманча ысуллар кулланыла. Көтүчеләр җитмәү сәбәпле, күпчелек участокларда электр көтүче куелган. Бары тик токымлы атлар (якынча 500 бия) көтүе өчен генә искәрмә ясалган, анда әлегә профессионалларсыз булмый.

Үсемлекчелек: диверсификация һәм катгый прагматизм

Дамир Идиятуллин көнбагыш, җитен, рапс һәм төрле бөртекле культуралар үстерә. Аның алымы романтикадан ерак – ул төгәл исәпләүгә һәм базар торышын аңлауга корылган.

– Әгәр авыл хуҗалыгы культуралары үстерәсең һәм билгеле бер мәй-данны билисең икән, әлбәттә, сатып алырлармы-юкмы дип борчылмас өчен, нәтиҗәсе булырга тиеш... Шуңа күрә миндә бу яктан барысы да төптән уйланылган. Нәрсә үстерәбез – шуны сата алабыз, – ди ул.

Бу фәлсәфә җиргә ни чәчәргә кирәклеген билгели. Мәсәлән, җитен чәчүлекләре ихтыяҗ тотрыксыз булу аркасында 100 гектарга кадәр киметелгән. Аның өчен базар – баш агроном. Шул ук вакытта ашлыкны сату географиясе киң: кичә Казахстан булса, бүген – Европа.

Экологик тармак аерым игътибарга лаек. Идиятуллин, экосистеманы саклауның мөһимлеген аңлап, бал кортлары өчен куркынычсыз булган биопрепаратларны сайлап, үз кырларында химик препаратлар кулланудан тулысынча баш тарткан.

Табигать үз төзәтмәләрен кертә. Соңгы ике елдагы яңгырлы җәй җитди проблемалар тудырган: артык дым үсемлек авырулары китереп чыгарган, корткычлар актив үрчегән, ә бөртекле культураларның башаклары тамырланып шытып чыккан. Әмма фермер моны бәла итеп түгел, ә төрле шартларга яраклашуны таләп итүче бурыч буларак кабул итә.

Терлекчелек: элитага өстенлек һәм алдагы елларга килешү төзү

200 баш абердин-ангус токымлы мөгезле эре терлек Дамир Сәгыйтьҗан улының горурлыгы булып тора.

Абердиннарга ихтыяҗ бик зур. Аларның ите тәмле һәм йомшак... Бөтен дөнья буенча 1800дән артык төрдә сөт терлеге бар, ә ит юнәлешендәге маллар нибары 13 төр генә. Һәм ит сыйфаты буенча иң яхшысы ул абердин-ангус токымлы маллар.

Нәкъ менә шул токымның абруе бизнес-модельнең иң амбициоз өлешенә – озак вакытлы планлаштыруга күчәргә мөмкинлек биргән. Хуҗалыкның ике елга алдан яшь терлек сатып алу өчен килешүләр төзергә һәм бүгеннән үк акча күчерергә әзер клиентлары бар. Бу партнерлар да абердин-ангусларны үрчетергә тели, чынлыкта алар Идиятуллинның уңышлы моделен кабатлый. Мондый ышаныч дәрәҗәсе һәм алдан ук түләп кую – товарның сыйфатын һәм җитештерүченең ышанычлы булуын тану дигән сүз.

Дамир Идиятуллинның тәҗрибәсе хәзерге Рәсәй фермерлыгының югары технологияле, интеллектуаль һәм стратегик яктан уйланылган бизнес булуын исбатлый. Ул кечкенә команда ярдәмендә зур мәйданнар белән нәтиҗәле идарә итәргә, технологияләр ярдәмендә югалтуларны киметергә, продукция сыйфаты белән базар шартларын билгеләргә һәм күпьеллык контрактлар аша киләчәкне ышанычлы итеп тәэмин итәргә мөмкин булуын күрсәтә. Нәкъ менә шундый хуҗалар дәүләтнең алтын фондын тәшкил итә һәм илнең азык-төлек иминлеге ышанычлы кулларда булуын гарантияли.